✍️ مقدمه
در بسیاری از قراردادهای ملکی، پیمانکاری، مشارکت در ساخت، و حتی قراردادهای سادهای مانند ساخت کابینت، شرطی تحت عنوان “داوری” درج میشود. این شرط، در نگاه اول راهی سریع و غیر رسمی برای حل اختلافات بهجای مراجعه به دادگاه تلقی میشود. اما آیا همیشه رأی داور لازمالاجراست؟ آیا میتوان آن را باطل کرد؟ در این مقاله از سایت وکیل کاشان (سید میثم رضویه)، ( سوده مینوئی ) به بررسی حقوقی شرط داوری و نحوه صدور یا ابطال رأی داور میپردازیم.
⚖️ مفهوم داوری در قراردادها چیست؟
مطابق ماده 454 قانون آیین دادرسی مدنی، طرفین دعوی میتوانند تراضی نمایند که اختلاف خود را توسط داور حلوفصل کنند. این شرط در متن قراردادها تحت عنوان «شرط داوری» درج میشود.
✅ نمونه شرط داوری:
«کلیه اختلافات ناشی از این قرارداد توسط آقای/خانم … بهعنوان داور مرضیالطرفین حلوفصل خواهد شد و رأی ایشان برای طرفین لازمالاتباع است.»
📜 داوری در قراردادهای ملکی، پیمانکاری و ساخت و ساز
در کاشان و دیگر شهرها، داوری در قراردادهایی از جمله موارد زیر شایع است:
- داوری در قرارداد خرید و فروش ملک (مبایعهنامه)
- داوری در قراردادهای پیمانکاری (کاشیکاری، کابینتسازی، نقاشی ساختمان و …)
- داوری در قراردادهای مشارکت در ساخت
- داوری در قراردادهای تجاری و خدماتی
🧾 شرایط اعتبار شرط داوری چیست؟
مطابق ماده 10 و 219 قانون مدنی و نیز مواد 454 تا 501 قانون آیین دادرسی مدنی، شرط داوری معتبر است بهشرط اینکه:
- موضوع قابل ارجاع به داوری باشد (دعاوی خانوادگی، کیفری، اموال عمومی قابل داوری نیستند).
- طرفین اهلیت قانونی برای توافق داشته باشند.
- داور واجد شرایط قانونی باشد (نباید ، فاقد صلاحیت یا ممنوع از داوری باشد).
- شرط داوری واضح، معین و غیر مبهم باشد.
- داور یا داوران در قرارداد یا توسط مرجع مشخص تعیین شده باشند.
🛑 عدم رعایت هر یک از موارد بالا، موجب بطلان رأی داوری میشود.
❌ موارد ابطال رأی داور
طبق ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی، در موارد زیر رأی داوری باطل است و قابلیت اجرایی ندارد:
- 1- رای صادره مخالف با قوانین موجد حق باشد.
- 2- داور نسبت به مطلبی که موضوع داوری نبوده رای صادر کرده است.
- 3- داور خارج از حدود اختیار خود رای صادر نموده باشد. در این صورت فقط آن قسمت از رای که خارج از اختیارات داور است ابطال میگردد.
- 4- رای داور پس از انقضای مدت داوری صادر و تسلیم شده باشد.
- 5- رای داور با آنچه در دفتر املاک یا بین اصحاب دعوا در دفتر اسناد رسمی ثبت شده و دارای اعتبار قانونی است مخالف باشد.
- 6- رای به وسیله داورانی صادر شده که مجاز به صدور رای نبودهاند.
- 7- قرارداد رجوع به داوری بیاعتبار بوده باشد.
🔹 برای ابطال رأی داور، باید ظرف 20 روز از ابلاغ رأی دادخواست ابطال به دادگاه صالح تقدیم شود.
🧑⚖️ نظر وکیل پایه یک دادگستری در کاشان
بسیاری از مراجعین به دفتر ما در کاشان، با مشکلاتی روبهرو هستند که ناشی از درج ناآگاهانه شرط داوری در قراردادهاست. برخی رأی داور را قطعی تلقی کردهاند، در حالیکه رأی باطل بوده یا قابلیت اجرایی نداشته است.
در چنین مواردی، حضور وکیل متخصص در دعاوی داوری بسیار حیاتی است.
📝 نمونه دادخواست ابطال رأی داوری
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی شهرستان کاشان
با سلام و احترام؛
به استحضار میرساند:
اینجانب ……………………… در خصوص رأی داوری صادره به شماره …………… مورخ …………… در خصوص قرارداد مورخ …………… با خوانده محترم آقای/خانم ………………………، به دلایل زیر تقاضای ابطال رأی مذکور را دارم:
۱. داور خارج از حدود صلاحیت خود رأی صادر نموده است؛
۲. داور بدون استماع کامل دفاعیات طرفین و رعایت اصول دادرسی اقدام به صدور رأی کرده است؛
۳. رأی صادره مغایر با مفاد قرارداد و اسناد و مدارک موجود میباشد؛
لذا مستنداً به مواد ۴۸۹ و ۴۹۰ قانون آیین دادرسی مدنی، تقاضای صدور حکم مبنی بر ابطال رأی داوری مورد استدعاست.
مدارک پیوست:
- تصویر قرارداد داوری
- تصویر رأی داوری
- اعتراض کتبی به رأی داور
- مدارک هویتی خواهان
با تجدید احترام
نام و نام خانوادگی خواهان
تاریخ – امضاء
📄 نمونه دادنامه: ابطال رأی داوری
دادنامه شماره: …………………….
تاریخ صدور: ۱۴۰۲/۰۷/۲۲
مرجع صادرکننده: شعبه ۴ دادگاه عمومی حقوقی کاشان
خواهان: آقای علی ، فرزند حسن،
خوانده: آقای مهدی ، فرزند محمد،
موضوع: ابطال رأی داوری
گردشکار پرونده:
در خصوص دعوای آقای علی به طرفیت آقای مهدی به خواسته ابطال رأی داوری صادره در خصوص قرارداد مشارکت در ساخت مورخ ۱۴۰۱/۰۵/۰۸ به شماره داوری ۱۴۰۲/۰۶/۱۵، خواهان اظهار داشته است که داور منتخب طرفین، بدون رعایت تشریفات دادرسی و استماع دفاعیات وی، رأیی بر خلاف مفاد قرارداد و برخلاف توافقات قبلی صادر نموده و همچنین به استناد ماده ۴۸۹ قانون آیین دادرسی مدنی، رأی صادره از حدود صلاحیت داور نیز خارج بوده است.
با توجه به مفاد دادخواست، مستندات ابرازی از جمله تصویر قرارداد، تصویر رأی داور، اظهارنامه و دفاعیات طرفین، دادگاه با احراز موارد نقض تشریفات قانونی از سوی داور و خروج وی از حدود اختیارات قراردادی، به شرح آتی اتخاذ تصمیم مینماید:
رأی دادگاه:
با عنایت به مراتب فوق، دادگاه با استناد به بند ۱ و بند ۵ ماده ۴۸۹ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی، دعوای خواهان را موجه دانسته و حکم به ابطال رأی داوری صادره مورخ ۱۴۰۲/۰۶/۱۵ صادر و اعلام مینماید.
رأی صادره حضوری بوده و ظرف مهلت ۲۰ روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه محترم تجدیدنظر استان اصفهان میباشد.
قاضی شعبه ۴ دادگاه عمومی حقوقی کاشان
امضاء و مهر
📍 آدرس و مشاوره حضوری
برای مشاوره حضوری در زمینه قراردادها، داوری و ابطال رأی داور با سید میثم رضویه و سوده مینوئی ، وکیل پایه یک دادگستری در کاشان تماس بگیرید یا به آدرس زیر مراجعه فرمایید:
📞 شماره تماس و مشاوره: 03155801041 – 09133637367