یکی از جرایم مالی که در زمرۀ کلاهبرداری به شمار میآید، انتقال مال غیر است. هرگاه فردی بدون اجازۀ فرد مالک، مال او را به دیگری منتقل کند و یا حتی با آن معامله کند، انتقال مال غیر رخ داده است. در این فرآیند حتی اگر منفعت و سودی نصیب فروشنده نشده باشد باز هم او مرتکب جرم شده است. در ادامه بیشتر دربارۀ این موضوع صحبت میکنیم.
تعریف انتقال مال غیر
در مادۀ 1 قانون مجازات انتقال مال غیر مطرح شده که هرگاه کسی مال دیگری را به فرد سومی منتقل کند و علم به این موضوع داشته باشد که این مال، مال غیر است و برای این کار مجوز قانونی نداشته باشد کلاهبردار به حساب میآید. در این معامله حتی فرد انتقالگیرنده نیز در صورتی که از عدم مالکیت فرد انتقالدهنده اطلاع داشته باشد مجرم است. این انتقال مال، هم غیرقانونی و هم نامشروع است.
برخی اوقات امکان دارد که انتقال مال غیر به صورت عینی باشد. در این شرایط مال فرد دیگری مثلا خودرو یا خانۀ او بدون اطلاع و اجازۀ او به شخص دیگری فروخته شده است. گاهی این انتقال مال غیر به صورت عینی نیست و شخص مجرم از منافع مال فرد مالک استفاده میکند. مانند زمانی که ملک شخصی به صورت غیرقانونی به فرد دیگری اجاره داده شده باشد. هم انتقال مال و هم انتقال منافع مال بدون اجازۀ مالک در زمرۀ جرم انتقال مال غیر به شمار میآیند.
مطابق با قانون، هر فردی تنها حق تصرف در اموال خود را دارد و کسی اختیار دخالت در اموال دیگران و یا تصرف آنها را ندارد. مگر اینکه از سمت آن فرد وکالت قانونی داشته باشد.
مجازات تعیین شده برای انتقال مال غیر
انتقال مال غیر جزء جرایمی است که هم جنبه عمومی و هم جنبه خصوصی دارد. به همین دلیل این جرم قابل گذشت نیست. یعنی حتی در صورت رضایت فرد شاکی، باز هم دادگاه موظف است به جرم مجرم رسیدگی کند و مجازات جنبۀ عمومی جرم را تعیین کند. زیرا عمل انتقال مال غیر جزء جرایمی است که امنیت جامعه و نظم عمومی را به خطر میاندازد. البته در صورتی که فرد شاکی رضایت دهد، قاضی در مجازات مجرم تخفیف قائل میشود.
در تغییرات جدید اعمال شده در قانون، در مواردی این جرم غیر قابل گذشت است که ارزش مال بیش از 100 میلیون تومان باشد. بنابراین در صورتی که ارزش مال زیر 100 میلیون تومان باشد، با رضایت شاکی، قرار موقوفی تعقیب صادر میشود.
در چه شرایطی انتقال مال غیر جرم محسوب نمیشود؟
برای تحقق جرم، قصد اضرار طرفین یا یکی از طرفین و سوءنیت آنها باید اثبات شود. در صورتی جرم انتقال مال غیر تحقق مییابد که قصد گزند رساندن (اضرار) به مالک یا متصرف قانونی در میان باشد. یعنی فرد متهم از این موضوع آگاهی داشته که اقدام او به دارایی شخص دیگری ضرر میرساند اما باز هم اصرار داشته که مرتکب این جرم شود. اثبات سوءنیت در جرم انتقال مال غیر شرط بسیار مهمی است.
اگر فرد انتقالگیرنده از عدم وجود اطلاع و اجازۀ مالک بیخبر باشد، مجرم به حساب نمیآید.
اگر فرد مالک پس از انعقاد قرارداد بین دو شخص انتقالدهنده و انتقالگیرنده از موضوع اطلاع حاصل کند، باید در مدت زمان یک ماه مقامات قضایی را در جریان این معاملۀ غیرقانونی قرار دهد. در غیر این صورت خود فرد مالک نیز مجرم است و به همکاری در جرم انتقال مال غیر محکوم میشود.
انتقال مال غیر در اموال مشاعی
مال مشاع به مالی گفته میشود که چند نفر در آن سهیم هستند. مال مشاع به طور معمول در ارثیهها دیده میشود.
اگر انتقال مال غیر توسط یکی از ورثه و یا شرکا اتفاق بیفتد، تمام شرکا و فرد انتقالگیرندۀ ناآگاه این حق را دارند که از فرد انتقالدهنده شکایت کنند. حتی اگر انتقال مال مشاع و یا اجارۀ آن به سایر شرکا باشد و همۀ افراد از این معامله اطلاع نداشته باشند، باز هم جرم اتفاق افتاده است.
اجارۀ مال مشاع باید با رضایت کتبی تمام شرکا اتفاق بیفتد و در صورتی که رضایت کتبی آنها موجود نباشد جرم محقق شده است. البته در صورتی که به افراد سهیم در مال و یا شرکای دیگر ضرری وارد نشده باشد، این مسئله جرم نیست.
در صورت اجارۀ مال مشاع بدون رضایت شرکا، مجازات حبس از یک ماه تا یک سال اعمال میشود و قرار رفع تصرف از ملک علیه مستاجر صادر خواهد شد.
شروط لازم برای تحقق جرم انتقال مال غیر
شرط بودن انتقال حقوقی در وقوع جرم
در جرم انتقال مال غیر، منظور از انتقال، انتقال حقوقی است. برای تحقق این جرم باید معامله صورت گرفته باشد و انتقال فیزیکی پول و هر نوع وجه نقد و اموال منقول در تحقق این جرم تاثیرگذار نیستند.
مالی که موضوع جرم است باید به دیگری تعلق داشته باشد
اگر مال مورد معامله به فرد دیگری تعلق نداشته باشد و یا بعدا به گونهای اثبات شود که مال مورد معامله متعلق به خود فرد انتقالدهنده است، این جرم تحقق نمییابد. برای مثال ممکن است مال مورد معامله به فرد انتقالدهنده ارث برسد یا به ارث رسیده باشد.
انتقال عین یا منفعت رخ داده باشد
در صورتی که عین خود مال و یا منفعت آن به کسی منتقل نشده باشد، جرم انتقال مال غیر تحقق نیافته است.
معاملهکننده نباید مالک مال باشد
برای تحقق این جرم باید فرد معاملهکننده مالک مال نباشد. البته گاهی ممکن است که فرد معاملهکننده مالک مال باشد و مال خود را دو بار به اشخاص متفاوت فروخته باشد. در این حالت جرم محقق شده، انتقال مال غیر نیست و معاملۀ معارض نام دارد.
انتقال مال غیر با تنظیم مبایعهنامه
اگر ملکی سند رسمی داشته باشد و فردی برای آن مبایعهنامه تنظیم کند، جرم انتقال مال غیر محقق شده است.
سخن پایانی
در این مقاله دربارۀ جرم انتقال مال غیر صحبت کردیم و شرایط تحقق این جرم را مطرح نمودیم. همانطور که در این مقاله مطرح شد، در صورت اثبات عدم سوء نیت طرفین، معاملۀ رخ داده را نمیتوان در زمرۀ انتقال مال غیر قرار داد و حتما باید شرایط تحقق جرم که به آنها اشاره شد، محقق شده باشند. همچون تمامی مسائل حقوقی، پرونده های مرتبط با این موضوع نیز دارای پیچیدگی است. به همین علت به شما پیشنهاد میکنیم حتما با وکیل کاشان در رابطه با این موضوع صحبت کنید.