یکی از موضوعات مهم و قابلتوجه در خصوص مبحث ارث، در رابطه با ارث از مادر است. زمانیکه شخصی فوت میکند، اموال او بهصورت قهری به وراث او منتقل میشود. در فقه و قانون برای بهرهمندی هر یک از وراث، از ماترک مادری که فوت کرده، قواعدی مطرح شده است که ضرورت دارد، این قاعده و چارچوب برای تقسیم ماترک رعایت شود.
مسئله ارث بردن از مادر، بهعنوان یکی از مسائل مهمی است که در بعضی مناطق، تصورات اشتباهی در رابطه با آن وجود دارد. با اینکه میزان سهمالارث فرزندان از مادر، بهصورت دقیق در فقه و قانون مطرح شده است، بااینحال برخی از اشخاص در خصوص این موضوع ابهامات و حتی اشتباهاتی دارند.
در این مطلب قصد داریم، بهصورت کامل در خصوص ارث از مادر نکاتی را بیان کنیم. برای اطلاع از شیوه ارثبری فرزندان از مادر، این مطلب را تا انتها مطالعه کنید تا نسبتبه شیوه تقسیم ارث مادر بین فرزندان، اطلاعات کاملتری بهدست آورید.
چگونه ارث مادر تقسیم میشود؟
زمانیکه مادری از دنیا میرود، ممکن است از ایشان اموال منقول یا غیرمنقول و دیونی باقی بماند. در علم حقوق، به این اموال و دیون، ماترک یا ترکه گفته میشود. براساس قانون مدنی، لازم است ابتدا اقداماتی در خصوص ماترک متوفی، انجام شود تا پس از آن، ورثه امکان بهرهمندی از ماترک مادری که فوت کرده است را داشته باشند.
مطابق قانون مدنی، لازم است ابتدا از محل ماترک متوفی، هزینه کفنودفن، دیون و واجبات مالی او پرداخته شود. همچنین اگر متوفی وصیت کرده باشد، لازم است که وراث، به این وصیت عمل کنند. پساز اینکه این موارد انجام شد، سپس آنچه از ماترک متوفی باقیمانده باشد، بین وراث تقسیم خواهد شد.
چنانچه مادری در زمان حیات، دین یا بدهی بر عهده داشته و این دین را ادا نکرده باشد، پس از فوت او وراث باید از محل این ماترک، دین و بدهی مادر را ادا کنند.
اگر مادری فوت کند و قبل از فوت، بخشی از اموال خودش را برای شخص موردنظرش وصیت کرده باشد، دراینصورت وراث مکلف هستند تا ثلث ماترک او را به همان شخصی که وصیت بهنفع او انجام شده است، منتقل کنند. مازاد بر این ثلث، با اجازه وراث امکانپذیر است.
این موضوع را با یک مثال توضیح میدهیم.
تصور کنید مادری که دارای سه فرزند است، فوت میکند. این خانم به دلیل علاقهای که به خاله خود دارد، وصیت میکند که بعد از فوت او مبلغ 500 میلیون از ماترک ایشان به خالهاش برسد. بعد از محاسبه ماترک، مشخص میشود که ارزش تمام اموال منقول و غیرمنقولی که از متوفی باقی مانده، یک میلیارد تومان است.
بهاینترتیب وصیت این مادر، از یکسوم فراتر رفته است. دراینصورت وراث مکلف هستند یکسوم از یک میلیارد تومان را مطابق وصیت مادر، به خاله او بدهند. مازاد بر آن با اجازه وراث امکانپذیر خواهد بود. یعنی وراث میتوانند برای پرداخت مبلغی که مازاد از یکسوم ماترک متوفی است، اجازه صادر کنند.
مطابق فقه و قانون، وصیت متوفی تا ثلث ماترک یعنی یک سوم ترکه، لزوما باید اجرا شود. مازاد بر آن با اجازه وراث قابل انجام است.
پساز اینکه دیون مادر، هزینه کفنودفن و وصیت او انجام شد، سپس مطابق قانون، تقسیم ارث بین وراث صورت میگیرد. در ادامه نحوه تقسیم ارث مادر بین فرزند پسر و دختر را مطرح خواهیم کرد.
قانون جدید ارث دختر و پسر از مادر
یکی از سوالاتی که معمولا از وکلا و کارشناسان حقوقی پرسیده میشود، در خصوص قانون جدید ارث مادر به فرزندان است. نکتهای که لازم است به آن توجه شود، این است که در رابطه با نحوه تقسیم ارث مادر بین فرزندان، قانون جدیدی تصویب نشده است. در واقع قواعد مربوط به ارث و وصیت، برگرفته از فقه هستند. بهاینترتیب برای تقسیم ارث مادر بین فرزندان دختر و پسر، مطابق فقه و قانون مدنی اقدام میشود.
در شرایطی که متوفی، مادری باشد که هم دارای فرزند پسر و هم فرزند دختر باشد، دراینصورت سهم فرزند پسر از ماترک متوفی دو برابر دختر خواهد بود. یعنی دقیقا شبیه تقسیم ارث پدر بین فرزندان اقدام میشود و تفاوتی در این زمینه وجود ندارد.
این تصور که گاهی مطرح میشود که ارث مادر بین فرزندان پسر و دختر به نسبت مساوی است، یک باور اشتباه و غیرواقعی است. صرفا در شرایطی که فرزندان متوفی همجنس باشند، تقسیم ارث و بین آنها بهصورت مساوی خواهد بود؛ ولی اگر بعضی از فرزندان دختر و بعضی پسر باشند، دراینصورت پسر از ماترک مادرش، دو سهم و دختر یک سهم میبرد.
اگر متوفی مادری باشد که تمام فرزندان او پسر باشند، دراینصورت ماترک متوفی بین آنها بهصورت مساوی تقسیم خواهد شد.
همچنین اگر همه فرزندان مادری که فوت کرده است، دختر باشند، در این شرایط نیز این دختران بهصورت برابر از ماترک مادرشان، ارث میبرند.
برای درک بهتر این موضوع، به مثالهایی که بیان خواهیم کرد، توجه کنید.
تصور کنید مادری فوت میکند و دو فرزند دختر و یک فرزند پسر از او باقی میماند. دراینصورت نیمی از ماترک او به فرزند پسر میرسد و نیم دیگر آن بهصورت مساوی بین دو دختر او تقسیم خواهد شد. یعنی در این فرض، پسر دو برابر خواهران خود ارث میبرد.
همچنین فرض کنید که متوفی مادری بوده که پنج فرزند دختر داشته است. دراینصورت چون همه فرزندان متوفی، همجنس و مؤنث هستند، تقسیم ارث بین آنها به نسبت برابر صورت میگیرد.
آیا طلاهای مادر بعد از فوت او به دختر میرسد؟
یکی دیگر از موضوعاتی که بعضی مواقع در زمان فوت مادر، باعث ایجاد چالش و مشکلاتی بین ورثه میشود، مربوط به طلاهای مادر است.
در بعضی مواقع، دختران بعد از فوت مادرشان، انتظار دارند، طلاهایی که از مادر باقی مانده است، به آنها برسد. گاهی این موضوع سبب اختلافات عمیقی بین وراث میشود.
نکتهای که باید به آن توجه شود، این است که طلاهای بهجامانده از مادری که فوت کرده است، جزء اموال منقولی هستند که درواقع ماترک مادر است و باید مطابق قانون، بین وراث او تقسیم شود.
در تقسیم طلاهای مادر پس از فوت او نیز، همان قاعده دوبرابر بودن سهم فرزند پسر برقرار است و باید لزوما رعایت شود. مگراینکه وراث به شیوه دیگری توافق کنند.
تصور کنید از خانمی که فوت کرده، یک فرزند پسر و یک فرزند دختر باقی مانده است. ماترک این مادر، شامل 600 گرم طلا است. دراینصورت پسر او، دو سهم از طلاهای مادرش را میبرد و به فرزند دختر نیز یک سهم از طلاهای مادر به ارث میرسد. یعنی فرزند پسر 400 گرم از این 600 گرم طلایی را که از مادرش باقیمانده است را به ارث میبرد و به فرزند دختر او 200 گرم از این طلاها به ارث خواهد رسید.
آیا مادر میتواند ارث خود را به یک فرزند بدهد؟
گاهی ممکن است مادری مایل باشد که تمام اموال خود را به یکی از فرزندانش منتقل کند. بهعنوان مثال، در شرایطی که فرزندی سالها به مادرش خدمت کرده و در شرایط بیماری از او نگهداری و پرستاری کرده است، این احتمال وجود دارد که مادر برای قدردانی از زحمات این فرزند، تصمیم بگیرد که اموال خودش را به او منتقل کند. در این حالت بهجهت اینکه مادر خودش در قید حیات است و نسبتبه اموال خود اختیار کامل دارد، میتواند اموال خود را به هر شخصی که میخواهد، انتقال دهد.
درواقع مادری که قصد دارد تمام یا بخشی از اموال خود را به یکی از فرزندانش منتقل کند، میتواند در زمان حیات، این اقدام را در قالب صلحنامه، قولنامه، یا هبهنامه انجام دهد. درغیراینصورت فقط تا ثلث اموال یعنی یکسوم از اموالش را میتواند برای بعد فوت خود، وصیت کند.
دلیل این موضوع آن است که انسان در زمان حیات خودش، بهعنوان مالک اموال خود، شناخته میشود و بعد از فوت، ارتباط او با این دنیا و اموالش بهصورت قهری، قطع خواهد شد. ازسوی دیگر تعیین حکم وصیت در خصوص یکسوم اموال، موضوعی است که در فقه و قانون ما بهصورت صریح مطرح شده است.
نکته بسیار مهم و قابلتوجه در این مورد این است که اجازه وراث در زمان حیات مادر برای انتقال اموال او نیاز نیست. یعنی زمانیکه مادر، تمام اموال خود را با رضایت و در کمال صحت عقل، به یکی از فرزندان خود انتقال میدهد، در این صورت مخالفت سایر فرزندان در این خصوص اثری ندارد.
درحالیکه اگر مادر، مازاد بر یکسوم را برای بعد از فوتش وصیت کند، دراینصورت بعد از فوت او اجازه وراث برای مازاد بر ثلث، ضرورت دارد. این یکی از تفاوتهای مهم انتقال مال در زمان حیات با وصیت برای پس از فوت است.
موانع ارث بردن فرزند از مادر
گاهی این احتمال وجود دارد که فرزندی از مادر خود ارث نبرد. یعنی برای بهرهمندی از او از ترکهای که از مادرش باقی مانده است، مطابق قانون مانعی وجود دارد. مواری که به عنوان مانع ارث بردن فرزند از مادر مطرح شدهاند را در ادامه بیان خواهیم کرد.
قتل
یکی از مسائلی که مانع ارث بردن فرزند از مادرش میشود، قتل است. یعنی چنانچه شخصی مادر خود را به قتل برساند، از ماترک مادر به این فرزند، ارثی تعلق نخواهد گرفت. درواقع کشته شدن مادر توسط فرزندش، سبب خواهد شد که این فرزند از ماترک مادرش ارث نبرد.
کفر
در شرایطی که فرزندی کافر باشد، درحالیکه مادرش مسلمان از دنیا رفته باشد، دراینصورت نیز فرزند کافر از مادر مسلمان خود ارث نخواهد برد.
فرزند نامشروع
یکی دیگر از موانعی که برای ارث بردن فرزند از مادرش وجود دارد، تولد فرزند حاصل از زنا است. در شرایطی که خانم و آقایی بدون وجود رابطه زوجیت، مرتکب عمل زنا شوند و از این ارتباط خارج از ازدواج، فرزندی به دنیا بیاید، این فرزند از هیچیک از والدین خود ارث نخواهد برد. بهاینترتیب چنانچه خانمی درطول حیات خودش، در اثر زنا صاحب فرزندی شود، دراینصورت این فرزند، از مادرش ارث نمیبرد.
آیا فرزند حاصل از ازدواج موقت از مادر ارث میبرد؟
فرزندی که حاصل ازدواج موقت والدین باشد، بهعنوان فرزند شرعی و قانونی آنها محسوب میشود و مطابق مقررات، مانند سایر فرزندان از مادرش ارث خواهد برد. در واقع به جهت اینکه فرزند حاصل از ازدواج موقت حاصل یک رابطه زوجیت شرعی و قانونی است، فرزندی که از این ازدواج متولد میشود، از والدین خود، ارث میبرد.
تصور کنید خانمی از ازدواج اولش صاحب دو فرند است. پس از جدایی از همسر اولش، به صورت موقت با شوهر دومش ازدواج میکند و از این ازدواج نیز صاحب یک فرزند میشود. بعد از فوت این خانم، هر سه فرزند او مطابق قانون، از ماترک مادرشان ارث میبرند. یعنی هیچ مانعی برای ارث بردن فرزندی که حاصل ازدواج موقت است، وجود ندارد.
وکیل ارث از مادر
هر پرونده حقوقی برای آنکه به نتیجه دلخواه شما برسد نیازمند تجربه و تخصص است. پرونده ارث هم مانند سایر پرونده های حقوقی پیچیدگی خاص خود را دارد. اگر شما هم در رابطه با موضوع بالا سوالی دارید میتوانید با بهترین وکیل کاشان در تماس باشید.
