📚 “بررسی امکان و راه‌های اثبات وقوع عقد شفاهی در حقوق ایران”

🔹 مقدمه

در نظام حقوقی ایران، برخلاف تصور رایج، بسیاری از عقود لزومی به کتبی بودن ندارند و می‌توانند به صورت شفاهی نیز منعقد گردند؛ اما مشکل اصلی، اثبات چنین عقودی در محاکم است. این مقاله به بررسی مشروعیت، مستندات قانونی، رویه قضایی، و روش‌های اثبات عقد شفاهی (مثل عقد بیع، صلح، اجاره و…) می‌پردازد.

⚖️ ۱. مبنای شرعی و قانونی اعتبار عقد شفاهی

مطابق ماده ۱۹۱ قانون مدنی:

“عقد محقق می‌شود به قصد انشاء به شرط مقرون بودن به چیزی که دلالت بر قصد کند.”

🔹 این ماده، نه «کتبی بودن» را شرط دانسته و نه «شفاهی بودن» را؛ بلکه مقرون بودن قصد به امری دال بر آن (مثل بیان شفاهی، یا حتی ایما و اشاره) را کافی می‌داند.

✅ بنابراین در فقه امامیه و قانون مدنی ایران، اصل بر صحت عقد شفاهی است، مگر در موارد استثنایی که قانون‌گذار صراحتاً شکل خاصی را الزام‌آور دانسته باشد (مانند ثبت رسمی در معاملات اموال غیرمنقول، یا ازدواج).

📌 ۲. موارد شایع انعقاد عقد به صورت شفاهی

📖 ۳. روش‌های اثبات عقد شفاهی در دادگاه

بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی، اثبات ادعا بر عهده مدعی است. برای اثبات وقوع عقد شفاهی می‌توان از ابزارهای زیر استفاده کرد:

📍 الف) شهادت شهود

مطابق ماده ۱۳۰۵ قانون مدنی و ماده ۲۳۰ ق.آ.د.م، شهادت شهود یکی از دلایل معتبر اثبات عقود شفاهی است، مشروط بر اینکه شهود از مفاد عقد اطلاع داشته باشند.

مثال کاربردی:
در دعوای مطالبه ثمن معامله شفاهی یک دستگاه خودرو، خوانده منکر عقد بود. خواهان دو شاهد حاضر در زمان معامله را به دادگاه معرفی کرد. دادگاه با استماع گواهی شهود و توجه به قراین، وقوع عقد را احراز نمود.

📍 ب) اقرار طرف مقابل

اگر در لایحه یا جلسه دادگاه، خوانده وقوع عقد را بپذیرد، اقرار محسوب شده و به تنهایی برای اثبات کفایت دارد.

📍 ج) قرائن و امارات (دلایل ضمنی)

رسید وجه، پیامک، مکالمات صوتی، فیش واریز وجه، یا هرگونه نوشته‌ای که دلالت بر وقوع عقد کند، در صورت تجمیع با سایر قرائن می‌تواند موثر واقع شود.

📌 ۴. رویه قضایی در اثبات عقود شفاهی

قضات در مواجهه با ادعای عقد شفاهی، به اصل صحت معاملات (ماده ۲۲۳ ق.م.) و اصل آزادی اراده‌ها (ماده ۱۰ ق.م.) توجه ویژه دارند، اما اثبات آن نیازمند دلایل محکم و معقول است.

📚 ۵. استثنائات مهم: عقودی که الزام به ثبت کتبی دارند

❗ پس در این موارد، عقد شفاهی هرچند ممکن است واقع شده باشد، اما قابل استناد قانونی نیست یا امکان ثبت رسمی و اثبات در مراجع رسمی را ندارد.

💡 ۶. نکات کاربردی برای تنظیم دعاوی عقد شفاهی

• دادخواست باید با ذکر تاریخ و محل وقوع عقد تنظیم شود.
• حداقل دو شاهد موثق معرفی گردد.
• رسیدها و قرائن مکتوب ضمیمه شود.
• حضور در جلسه اول رسیدگی و دفاع مستدل اهمیت زیادی دارد.

⚖️ ۷. نقش وکیل در دعاوی اثبات عقد شفاهی

✅ تنظیم صحیح دادخواست
✅ آماده‌سازی شهود
✅ دفاع در برابر انکار یا خدشه به گواهی
✅ استناد دقیق به مواد قانونی و رویه‌ها
✅ بهره‌گیری از قواعد فقهی و اصل صحت معاملات

📌 جمع‌بندی

عقود شفاهی در حقوق ایران معتبر و قابل استنادند، به‌شرط آن‌که با دلایل قانونی و قرائن عقلایی همراه باشند. حضور وکیل مجرب در تنظیم چنین دعاوی می‌تواند از بروز اشتباه و رد دعوا جلوگیری کند.

🧑‍⚖️ مشاوره حقوقی تخصصی در کاشان

برای مشاوره، تنظیم دادخواست، تنظیم قرارداد یا اثبات عقد شفاهی خود با ما در تماس باشید:

دفتر وکالت سید میثم رضویه و سوده مینویی

🔹 وکلای پایه یک دادگستری
📍 کاشان، بلوار دانش، دانش ۲۳، مجتمع امین، طبقه ۴
📞 ۰۳۱۵۵۸۰۱۰۴۱
📱 ۰۹۱۳۳۶۳۷۳۶۷ (واتساپ)
🌐 www.vakilkashan.com