مهریه یکی از مهم‌ترین حقوق مالی زن در عقد نکاح است که پرداخت آن پس از صدور حکم قطعی از سوی دادگاه، به عهده زوج یا ضامن وی قرار می‌گیرد. اما چه می‌شود اگر زوج توان پرداخت مهریه را نداشته باشد؟
در این شرایط، دو راهکار قانونی اصلی وجود دارد: اعسار و تقسیط مهریه. این مقاله به صورت کاملاً تخصصی، عملی و مطابق قوانین جاری کشور، هر آنچه درباره اعسار و تقسیط مهریه باید بدانید را به شما ارائه می‌دهد.

📌 اعسار مهریه چیست؟

اعسار در لغت به معنای «نداری و ناتوانی» است. در حقوق، اعسار از پرداخت مهریه یعنی ناتوانی واقعی و کامل زوج یا ضامن در پرداخت کل مهریه یا حتی قسمتی از آن.

تعریف حقوقی اعسار مهریه:

مطابق ماده 6 قانون اجرای محکومیتهای مالی :

ماده ۶ـ معسر کسی است که به دلیل نداشتن مالی به جز مستثنیات دین، قادر به تأدیه دیون خود نباشد. تبصره ـ عدم قابلیت دسترسی به مال در حکم نداشتن مال است. اثبات عدم قابلیت دسترسی به مال برعهده مدیون است.

اعسار پیش‌نیاز قانونی برای درخواست تقسیط مهریه است؛ بدون اثبات اعسار، دادگاه معمولاً حکم به پرداخت یکجا می‌دهد.

📌 تقسیط مهریه چیست و چه تفاوتی با اعسار دارد؟

• اعسار: حالت کلی ناتوانی در پرداخت تمام مهریه
• تقسیط: حکم دادگاه برای پرداخت مهریه به اقساط متناسب با توان مالی مدیون

اگر زوج توان پرداخت مهریه را نداشته باشد، با اثبات اعسار، دادگاه مهریه را به قسط تقسیم می‌کند. معمولاً این اقساط ماهانه تعیین شده و مدیون موظف به پرداخت آن‌هاست.

🔍 شرایط و مراحل اعسار و تقسیط مهریه

1. تشخیص میزان اقساط

دادگاه بر اساس درآمد و وضعیت مالی زوج، مقدار اقساط را تعیین می‌کند. عرف قضایی این است که اقساط ماهانه از یک چهارم درآمد فرد بیشتر نشود (در صورت مجرد بودن، حدود یک سوم درآمد).

2. نحوه طرح دعوا

زوج یا ضامن می‌تواند با تقدیم دادخواست اعسار به دادگاه صادرکننده حکم مهریه، درخواست تقسیط کند.

3. ارائه مدارک و مستندات

• حکم قطعی مهریه
• استشهادیه با امضای دو شاهد مطلع
• لیست اموال و وضعیت مالی زوج

4. صدور حکم دادگاه

پس از بررسی‌ها، دادگاه حکم به تقسیط مهریه صادر می‌کند.

5. ضمانت اجرای حکم

اگر اقساط پرداخت نشود، زوجه می‌تواند با اجرای حکم، اقدامات قانونی را دنبال کند. البته طبق بخشنامه‌های جدید، جلب زوج به دلیل عدم پرداخت مهریه کمتر انجام می‌شود.

مراحل رسیدگی به اعسار

1. تنظیم استشهادیه اعسار توسط دو شاهد
2. تهیه لیست اموال مدعی اعسار
3. تقدیم دادخواست اعسار و تقسیط در دادگاه صادرکننده حکم مهریه
4. حضور در جلسه رسیدگی
5. استعلام‌های لازم توسط قاضی
6. صدور حکم اعسار و تعیین تقسیط
7. امکان تجدیدنظر در صورت اعتراض به حکم
8. درخواست اجرای حکم و اعمال تقسیط توسط طلبکار
9. در صورت تغییر وضعیت مالی، امکان درخواست تعدیل اقساط وجود دارد.

مدارک لازم برای طرح دعوای اعسار

• تصویر حکم محکومیت مهریه
• استشهادیه دو شاهد مطلع
• دادخواست اعسار از محکوم‌به
• لیست اموال و دارایی‌ها

اصطلاحات کلیدی حقوقی در دعوای اعسار و تقسیط مهریه

1. منقول و غیرمنقول

💡 اموال منقول: اموالی که قابلیت جابه‌جایی آسان دارند و جابه‌جایی آنها باعث خرابی نمی‌شود. مانند میز، صندلی، خودرو.
🏠 اموال غیرمنقول: اموالی که به سادگی جابه‌جا نمی‌شوند، مانند زمین، خانه، درخت (تا زمانی که شاخه قطع نشده باشد).

مثال: شاخه یک درخت تا زمانی که روی درخت است، غیرمنقول است اما وقتی قطع شود، تبدیل به مال منقول می‌شود.

2. معسر

🤯 این واژه از “عسر و حرج” گرفته شده و به معنای سختی و تنگنای مالی است.
💸 کسی که توانایی پرداخت بدهی‌های قانونی خود را ندارد، به اصطلاح “معسر” شناخته می‌شود.

3. تقسیط

📅 معنای قسطی کردن پرداخت بدهی است.
⚖️ مطابق ماده 6 قانون اجرای محکومیتهای مالی ، اگر قاضی تشخیص دهد بدهکار توانایی پرداخت یکجای دین را ندارد، می‌تواند پرداخت را به صورت اقساط معین کند.
👪 میزان قسط‌بندی معمولاً برای فرد متاهل نباید بیش از یک چهارم درآمد ماهیانه و برای فرد مجرد بیش از یک سوم درآمد باشد، اما این قاعده در عمل همیشه رعایت نمی‌شود.

4. مهلت

⏳ بر اساس قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، قاضی می‌تواند به جای تقسیط، به بدهکار مهلت پرداخت بدهی دهد.

5. افلاس

💼 این اصطلاح مخصوص کسبه و تجار است و معنای ورشکستگی دارد.
🚫 امروزه با قوانین ورشکستگی جدید، کاربرد عملی افلاس کمتر شده است.

6. ورشکستگی

👔 صفتی است برای تاجرانی که بدهی‌هایشان بیش از توان پرداختشان است.
❌ تاجران نمی‌توانند درخواست اعسار کنند و باید درخواست ورشکستگی بدهند.

7. صورت اموال

📋 متقاضی اعسار باید صورت کامل اموال خود را که در یک سال گذشته به دست آورده و هنوز دارد به دادگاه ارائه دهد.

8. استشهادیه

🖋️ برای اثبات وضعیت مالی، متقاضی اعسار باید استشهادیه‌ای با امضای حداقل دو شاهد معتبر که از وضعیت مالی او اطلاع دارند ارائه کند.

❓ چرا داشتن وکیل در پرونده‌های اعسار و تقسیط مهریه ضروری است؟

برخلاف باور عمومی، هیچ ممنوعیتی برای استفاده از وکیل در دعوای اعسار و تقسیط مهریه وجود ندارد.

داشتن وکیل:

• به تنظیم دقیق دادخواست و مستندات کمک می‌کند
• دفاع مستدل و علمی در دادگاه انجام می‌دهد
• احتمال تأیید اعسار و تعیین اقساط منصفانه را افزایش می‌دهد
• روند رسیدگی سریع‌تر و مؤثرتر خواهد بود

💡 نکات کلیدی درباره اعسار و تقسیط مهریه

• اعسار فقط توسط خوانده (زوج یا ضامن) مطرح می‌شود.
• امکان تعدیل اقساط در صورت تغییر وضعیت مالی وجود دارد.
• معرفی اموال زوج توسط زوجه، می‌تواند مهریه را سریع‌تر وصول کند.
• جلب زوج در صورت عدم پرداخت مهریه امروزه کمتر اجرا می‌شود.
• هزینه دادرسی بالا می‌تواند نشانه توان مالی خواهان باشد و بر رای اثرگذار باشد.

مراحل و نکات حقوقی اعسار و تقسیط مهریه

نکات مهم حقوقی و کاربردی

اعسار در محکوم‌به: اعسار از پرداخت مهریه نوعی اعسار از پرداخت محکوم‌به است که عموماً توسط خوانده مطرح می‌شود، اما برخی با یادگیری روش‌ها ممکن است به اشتباه از وکیل استفاده نکنند.

مهلت یا تقسیط؟ معمولاً پس از پذیرش اعسار، قاضی حکم به تقسیط مهریه می‌دهد و کمتر مهلت پرداخت داده می‌شود.

میزان اقساط: قاضی معمولاً ده درصد مهریه را به عنوان پیش‌قسط و یک چهارم درآمد ماهانه محکوم‌علیه را به عنوان اقساط تعیین می‌کند (برای مجردها یک سوم). البته این میزان ممکن است بنا به تشخیص قاضی کمتر یا بیشتر باشد.

عدم جلب: بر اساس بخشنامه اخیر قوه قضائیه، حکم جلب بدهکار مهریه صادر نمی‌شود و لذا ضمانت اجرای پرداخت اقساط کمتر است.

توقیف اموال: زوجه در صورت اطلاع از اموال زوج می‌تواند آن‌ها را توقیف و کل مهریه را وصول کند. اما اگر اطلاعی از اموال زوج نداشته باشد، فشار به او برای پرداخت اقساط سخت‌تر است.

دادگاه رسیدگی: دعوای اعسار در همان دادگاهی رسیدگی می‌شود که حکم اصلی صادر شده است.

استفاده از وکیل: برخلاف باور عمومی، داشتن وکیل برای اعسار و تقسیط مهریه ممنوع نیست و حتی می‌تواند در نتیجه دعوا موثر باشد. البته داشتن وکیل به معنای توانایی مالی مطلق نیست و قاضی با توجه به شرایط پرونده تصمیم می‌گیرد.

فریب دادگاه: برخی محکومین ممکن است برای فریب دادگاه در دعوای مهریه از وکیل استفاده نکنند اما در سایر دعاوی از وکیل بهره ببرند؛ این موضوع قابل بررسی و اشاره در جلسه رسیدگی است.

اعسار در دعاوی هزینه دادرسی: در دعاوی با بار مالی بالا، اعلام اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ممکن است توسط قضات پذیرفته نشود چون طرح دعوا خود نشانه تمکن مالی است.

📝 مدارک لازم برای دادخواست اعسار و تقسیط مهریه

• حکم قطعی پرداخت مهریه
• استشهادیه معتبر با امضای دو شاهد
• لیست کامل اموال و وضعیت مالی زوج
• دادخواست اعسار و تقسیط مهریه

⚖️ مراحل دقیق طرح و پیگیری پرونده اعسار و تقسیط مهریه

1. تنظیم استشهادیه اعسار شامل شهادت دو شاهد مطلع از وضعیت مالی محکوم‌علیه.
2. تهیه لیست اموال و دارایی‌های محکوم‌علیه (در صورت وجود).
3. تقدیم دادخواست اعسار و تقسیط به دادگاه صادرکننده حکم مهریه.
4. شرکت در جلسه رسیدگی اعسار و ارائه مدارک و دفاعیات لازم.
5. استعلام‌های لازم توسط قاضی رسیدگی‌کننده.
6. صدور حکم مبنی بر اعسار و تقسیط مهریه.
7. در صورت عدم رضایت، امکان تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر وجود دارد.
8. اجرای حکم اعسار و تقسیط و نظارت بر پرداخت اقساط.
9. امکان تقدیم دادخواست تعدیل اقساط در صورت تغییر وضعیت مالی محکوم‌علیه.

📞 مشاوره تخصصی حقوقی در زمینه مهریه و اعسار

اگر درگیر پرونده مهریه هستید و قصد دارید از حق خود دفاع کنید یا اعسار و تقسیط مهریه را مطرح نمایید، استفاده از مشاوره و وکیل متخصص بسیار مهم است. ما در کنار شما هستیم تا بهترین راهکار حقوقی را ارائه دهیم.

🔑 جمع‌بندی: اعسار و تقسیط مهریه را بهتر بشناسید

• اعسار یعنی ناتوانی کامل در پرداخت مهریه
• تقسیط حکم دادگاه برای پرداخت مهریه به صورت اقساط است
• دادگاه بر اساس وضعیت مالی زوج، اقساط را تعیین می‌کند
• وکیل متخصص می‌تواند روند پرونده را تسریع و نتیجه را بهتر کند
• امروزه جلب بدهکار مهریه کمتر صورت می‌گیرد و بیشتر تمرکز بر تقسیط است

⭐ اگر به دنبال مشاوره تخصصی، نمونه دادخواست یا استشهادیه برای اعسار و تقسیط مهریه هستید، همین حالا با ما تماس بگیرید!

☎️ تلفن دفتر وکالت: 031-55801041
📱 : 09133637367
🌐 وب‌سایت: www.vakilkashan.com

سوالات متداول در خصوص اعسار و تقسیط مهریه

1. قسط‌بندی مهریه در صورت عدم توانایی مالی مرد چگونه است؟

🤷‍♂️ اگر مرد هیچ منبع درآمدی نداشته باشد، مهریه به چه صورت قسط‌بندی می‌شود؟

پاسخ:
زوج ملزم به پرداخت مهریه است. اگر توان پرداخت یکجا را نداشته باشد، می‌توان مهریه را قسطی پرداخت کرد. برای اطمینان و حصول نتیجه بهتر، حضور وکیل در پرونده اعسار ضروری است. دستمزد وکیل در این مرحله معمولاً کمتر از دعوای اصلی است اما تضمین‌کننده امنیت حقوقی شماست. حتی اگر توان مالی گرفتن وکیل را ندارید، حتماً قبل از هر اقدامی مشاوره حقوقی بگیرید.

2. آیا سقف پرداخت مهریه 110 سکه است؟

❓ اگر مهریه بیش از 110 سکه باشد، آیا فقط باید 110 سکه پرداخت شود؟

پاسخ:
خیر، باید کل مهریه پرداخت شود. در صورت عدم تمکن مالی، پرداخت به صورت تقسیط صورت می‌گیرد.

3. اگر زن از گرفتن مهریه صرف‌نظر کند، مرد چه کار کند؟

🤔 زوجه مهریه را نمی‌خواهد، آیا زوج می‌تواند به صورت قسطی پرداخت کند؟

پاسخ:
اگر زن مهریه را به طور رسمی و قطعی ببخشد، حق دریافت آن را ندارد. اگر صرف‌نظر نکرده اما مطالبه نمی‌کند، زوج می‌تواند به نرخ روز پول مهریه را به حساب زن واریز کند. در این حالت، زوج می‌تواند قسطی پرداخت کند.

4. چگونه می‌توان از پرداخت هزینه دادرسی مهریه اعسار گرفت؟

📝 اگر هزینه دادرسی بسیار زیاد باشد، آیا می‌شود برای آن نیز اعسار گرفت؟

پاسخ:
اگر در دادخواست اعسار، صرفاً اعسار از پرداخت مهریه مطرح شده باشد، شامل هزینه دادرسی هم می‌شود. برای پرداخت هزینه دادرسی بهتر است درخواست جداگانه اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ارائه شود.

5. اگر زن درخواست طلاق دهد، مهریه به او تعلق می‌گیرد؟

❓ آیا مردی که قصد طلاق دارد، باید مهریه را بپردازد؟

پاسخ:
مهریه تا 110 سکه به زن تعلق می‌گیرد. مابقی را زن باید ثابت کند که مرد توان پرداخت دارد. مهریه از ابتدا قسط‌بندی نمی‌شود و مرد باید در صورت عدم توانایی تقاضای اعسار دهد. همچنین نفقه و اجرت‌المثل به زن تعلق می‌گیرد.

6. چطور می‌توان درخواست تعدیل اقساط مهریه داد؟

📈 اگر قیمت سکه تغییر کند و اقساط مهریه بالا رود، چه باید کرد؟

پاسخ:
می‌توان از دادگاه درخواست تعدیل میزان اقساط مهریه را کرد.

7. آیا اگر مرد توانایی پرداخت مهریه را نداشته باشد، زندانی می‌شود؟

🚔 اگر مرد اقساط مهریه را ندهد، چه اتفاقی می‌افتد؟

پاسخ:
اگر دادخواست اعسار بدهید و قبول شود، مهریه قسط‌بندی می‌شود و معمولاً زندانی نمی‌شوید. همچنین، حکم تمکین زوجه می‌تواند اجرا شود، اما این موضوع به صرف ارسال دعوتنامه است و در صورت عدم مراجعه زوجه، فقط نفقه به او تعلق نمی‌گیرد.

نکات مهم در پرونده‌های اعسار و تقسیط مهریه

• همیشه قبل از هر اقدام حقوقی با وکیل متخصص مشورت کنید.
• همراه داشتن مستندات مالی دقیق و استشهادیه معتبر بسیار حیاتی است.
• قسط‌بندی بر اساس توان مالی واقعی بدهکار تعیین می‌شود، نه صرفاً میزان بدهی.
• قانون برای حمایت از هر دو طرف در نظر گرفته شده است؛ رعایت انصاف و عدالت کلید موفقیت در این پرونده‌هاست.

جمع‌بندی

دعوای اعسار و تقسیط مهریه پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و بدون شناخت دقیق اصطلاحات و قوانین نمی‌توان در آن به نتیجه مطلوب رسید. وجود وکیل مجرب و بهره‌مندی از مشاوره حقوقی حرفه‌ای، می‌تواند از بسیاری مشکلات و استرس‌ها جلوگیری کند و مسیر پرونده را هموارتر نماید.

اگر شما یا اطرافیانتان درگیر دعوای اعسار و تقسیط مهریه هستید، همین امروز با ما تماس بگیرید تا در کنار شما باشیم و حق‌تان را با تمام توان پیگیری کنیم.

⭐ اگر به دنبال مشاوره تخصصی، نمونه دادخواست یا استشهادیه برای اعسار و تقسیط مهریه هستید، همین حالا با ما تماس بگیرید!

☎️ تلفن دفتر وکالت: 031-55801041
📱 : 09133637367
🌐 وب‌سایت: www.vakilkashan.com

📊 نمودار دسته‌بندی قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی (در زمینه مهریه)

🔹 دسته اول: بازداشت محکوم‌علیه در صورت عدم پرداخت مهریه

🔹 دسته دوم: اعسار از پرداخت مهریه

🔹 دسته سوم: تقسیط و تعدیل اقساط مهریه